دۇنيا سەھىيە تەشكىلاتى ئېغىرلىقنى كونترول قىلىش ئۈچۈن شېكەرسىز تاتلىق ماددىلارنى ئىشلەتمەسلىكنى تەۋسىيە قىلدى

دۇنيا سەھىيە تەشكىلاتى (WHO) ئېغىرلىقنى كونترول قىلىش ئۈچۈن شېكەرسىز تاتلىقلاشتۇرغۇچىلارنى (NSS) ئىشلەتمەسلىكنى تەۋسىيە قىلىدىغان بىر يوليورۇق ئېلان قىلدى.

NSS ئەركىن شېكەرنىڭ ئورنىنى ئالىدىغان تۆۋەن ياكى كالورىيەسىز بولۇپ، دۇنيا سەھىيە تەشكىلاتىنىڭ خەۋىرىگە قارىغاندا، ئورۇقلاش ياكى ساغلام ئېغىرلىقنى ساقلاشقا ياردەم بېرىش ئۈچۈن دائىم بازارغا سېلىنىدۇ. ئۇلار يەنە دىئابىت كېسىلىگە گىرىپتار بولغانلارنىڭ قان شېكىرىنى كونترول قىلىشنىڭ ئورنىنى ئالىدىغان ماددا سۈپىتىدە تەۋسىيە قىلىنىدۇ.

دۇنيا سەھىيە تەشكىلاتىنىڭ تەۋسىيەسى NSS نى ئىشلىتىشنىڭ چوڭلار ياكى بالىلارنىڭ بەدەن مايىنى ئازايتىشتا ئۇزۇن مۇددەتلىك پايدىسى يوقلۇقىنى كۆرسىتىدىغان دەلىللەرنى سىستېمىلىق تەكشۈرۈش نەتىجىسىگە ئاساسلانغان.

كۆرسەتمىدىكى تەتقىقات نەتىجىلىرىدىن مەلۇم بولۇشىچە، NSS نىڭ يۇقىرى مىقداردا قوبۇل قىلىنىشى، NSS تاتلىق ئىچىملىكلەرگە قوشۇلغاندا، 2-تىپلىق دىئابېت كېسىلىگە گىرىپتار بولۇش خەۋپىنى %23 ئاشۇرىدۇ، شەخسلەر ئۇنى يېمەك-ئىچمەككە قوشۇپ ئىستېمال قىلغاندا، خەۋپنى %34 ئاشۇرىدۇ.

بۇ كۆرسەتمىدە يەنە NSS نى يۇقۇمسىز كېسەللىكلەرنىڭ خەۋپىنى ئازايتىشنىڭ بىر ئۇسۇلى سۈپىتىدە ئىشلەتمەسلىك تەۋسىيە قىلىنىدۇ.

دۇنيا سەھىيە تەشكىلاتىنىڭ ئوزۇقلۇق ۋە يېمەكلىك بىخەتەرلىكى مۇدىرى فىرانسىسكو برانكا مۇنداق دېدى: «ئەركىن شېكەرنى NSS بىلەن ئالماشتۇرۇش ئۇزۇن مۇددەتتە ئېغىرلىقنى كونترول قىلىشقا ياردەم بەرمەيدۇ. كىشىلەر ئەركىن شېكەرنى ئازايتىشنىڭ باشقا ئۇسۇللىرىنى، مەسىلەن، مېۋە قاتارلىق تەبىئىي شېكەر قوشۇلغان يېمەكلىكلەرنى ياكى تاتلىقسىز يېمەكلىك ۋە ئىچىملىكلەرنى ئىستېمال قىلىش قاتارلىقلارنى ئويلىشىشى كېرەك».

كۆپ ئۇچرايدىغان NSS لار ساخارىن، سۇكرالوزا، ستېۋىيە، ئاتسېسۇلفام K، ئاسپارتام، ئادۋانتام، سىكلامات، نېئوتام ۋە ستېۋىيە ھاسىلاتلىرىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.

ئۇ يەنە مۇنداق دېدى: «NSS مۇھىم يېمەكلىك ئامىلى ئەمەس ۋە ھېچقانداق ئوزۇقلۇق قىممىتى يوق. كىشىلەر سالامەتلىكىنى ياخشىلاش ئۈچۈن، ھاياتىنىڭ دەسلەپكى مەزگىللىرىدىن باشلاپ، يېمەكلىكنىڭ تاتلىقلىقىنى پۈتۈنلەي ئازايتىشى كېرەك».

بۇ كۆرسەتمە، ئىشلەپچىقىرىلغان يېمەكلىك ۋە ئىچىملىكلەردە بايقالغان شېكەر دەپ ئايرىلمىغان ياكى ئىستېمالچىلار تەرىپىدىن يېمەكلىك ۋە ئىچىملىكلەرگە قوشۇلىدىغان مەھسۇلات سۈپىتىدە سېتىلمىغان بارلىق سۈنئىي ۋە تەبىئىي ياكى ئۆزگەرتىلگەن ئوزۇقلۇقسىز تاتلىقلاشتۇرغۇچىلارغا تەتبىقلىنىدۇ. قانداقلا بولمىسۇن، بۇ كۆرسەتمە، ئىلگىرى دىئابېت كېسىلىگە گىرىپتار بولغان كىشىلەرگە ماس كەلمەيدۇ.

كالورىيە كونترول كېڭىشىنىڭ ئىلمىي مەسلىھەتچىسى كەيت ئايۇپنىڭ ئېيتىشىچە، بۇ كۆرسەتمە دىئابىت كېسىلىگە گىرىپتار بولغان شەخسلەرنى كۆزدە تۇتمىغان بولۇپ، NSS نىڭ «زۆرۈر يېمەك-ئىچمەك تەلىپىگە رىئايە قىلىشتا ئالاھىدە ئەھمىيەتلىك رول ئوينايدىغانلىقى» نى كۆزدە تۇتمىغان.

ئۇ يەنە مۇنداق دېدى: «دۇنيا سەھىيە تەشكىلاتىنىڭ پەقەت ساغلام بولمىغان ئېغىرلىقنىڭ ئېشىشى ۋە يۇقۇمسىز كېسەللىكلەرنىڭ ئالدىنى ئېلىشقا دىققەت قىلىشتىكى چىڭ تۇرۇشى، ھېچ بولمىغاندا خاتا يۆنىلىش. دۇنيا سەھىيە تەشكىلاتىنىڭ دىئابىت كېسىلىگە گىرىپتار بولغانلار ئۈچۈن شېكەرسىز تاتلىق ماددىلارنىڭ قىممىتىگە دىققەت قىلماسلىق قارارى ئەقىلگە سىغمايدىغان بىر ئىش. ئۇلارنىڭ بۇنداق قىلىشى، دۇنيا نوپۇسىنىڭ %10 تىن كۆپرەكىنى ئىگىلەيدىغان دىئابىت كېسىلى ۋە دىئابىت ئالدىدىكى كېسەللىكلەر ئۈچۈن NSS نىڭ قىممىتى ۋە پايدىسىنى ئىنكار قىلىدۇ».

بۇ تەۋسىيە تۆۋەن كالورىيەلىك شېكەر ۋە شېكەر ئىسپىرتلىرى (پولىئول) غا ماس كەلمەيدۇ، چۈنكى ئۇلار كالورىيەلىك شېكەر ياكى شېكەر ھاسىلاتلىرى بولۇپ، NSS دەپ قارالمايدۇ.