BBC نىڭ خەۋىرىگە قارىغاندا، ئەنگىلىيەدىكى ھەر قايسى دۇكانلاردا سېتىلىۋاتقان «ئىتالىيە» پەمىدۇر قىيامىدا خىتايدا مەجبۇرىي ئەمگەك ئارقىلىق ئۆستۈرۈلگەن ۋە ئۈزۈلگەن پەمىدۇرلار بار ئىكەن.
BBC دۇنيا خىزمىتى تەرىپىدىن ئېلىپ بېرىلغان سىناق نەتىجىسىدە، ئەنگىلىيە ۋە گېرمانىيە پارچە سېتىش دۇكانلىرىدا سېتىلىدىغان، كۆپىنچىسى ئۆز ماركىسىدىكى 17 خىل مەھسۇلاتتا خىتاي پەمىدۇرى بار بولۇشى مۇمكىنلىكى بايقالغان.
بەزىلىرىنىڭ نامىدا «ئىتالىيەچە» دېگەن سۆز بار، مەسىلەن Tesco نىڭ «ئىتالىيەچە پەمىدۇر قىيامى» دېگەن سۆزىدە يەنە بەزىلىرىنىڭ چۈشەندۈرۈشىدە «ئىتالىيەچە» دېگەن سۆز بار، مەسىلەن Asda نىڭ قوش قويۇقلۇقىدا «ئىتالىيەچە ئۆستۈرۈلگەن پەمىدۇر قىيامى» بار دېيىلگەن ۋە Waitrose نىڭ ئۆزىنى «ئىتالىيەچە پەمىدۇر قىيامى» دەپ ئاتىغان «ئەسلى پەمىدۇر قىيامى» دېگەندەك.
BBC دۇنيا خىزمىتى سىناق قىلغان مەھسۇلاتلىرىنى تەكشۈرگەن دۇكانلار بۇ نەتىجىلەرگە قارشى چىقتى.
جۇڭگودا، پەمىدۇرنىڭ كۆپ قىسمى شىنجاڭ رايونىدىن كېلىدۇ، چۈنكى بۇ رايوندا پەمىدۇرنىڭ ئىشلەپچىقىرىشى ئۇيغۇر ۋە باشقا كۆپ ساندىكى مۇسۇلمان ئاز سانلىق مىللەتلەرنىڭ مەجبۇرىي ئەمگەككە سېلىشى بىلەن مۇناسىۋەتلىك.
بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتى (ب د ت) خىتاي دۆلىتىنى بۇ ئاز سانلىق مىللەتلەرگە قارىتا قىيناش ۋە خورلاش بىلەن ئەيىبلىدى، خىتاي بۇ ئاز سانلىق مىللەتلەرنى بىخەتەرلىككە خەۋپ دەپ قارايدۇ. خىتاي ئۆزىنىڭ كىشىلەرنى پەمىدۇر سانائىتىدە ئىشلەشكە مەجبۇرلىغانلىقىنى رەت قىلىپ، ئىشچىلارنىڭ ھوقۇقى قانۇن تەرىپىدىن قوغدىلىنىدىغانلىقىنى ئېيتىدۇ. BBC نىڭ خەۋىرىگە قارىغاندا، خىتاي ب د ت نىڭ دوكلاتىنىڭ «يالغان ئۇچۇرلار ۋە يالغانلار» غا ئاساسلانغانلىقىنى ئېيتىدۇ.
جۇڭگو دۇنيادىكى پەمىدۇرنىڭ ئۈچتىن بىر قىسمىنى ئىشلەپچىقىرىدۇ، شىمالىي غەربىي رايون بولغان شىنجاڭ بۇ زىرائەتنى ئۆستۈرۈشكە ئەڭ ماس كېلىدىغان كىلىمات دەپ قارىلىدۇ. قانداقلا بولمىسۇن، شىنجاڭ 2017-يىلدىن بۇيان كەڭ كۆلەمدە تۇتقۇن قىلىنىش قاتارلىق ئىنسان ھەقلىرى دەپسەندىچىلىكى توغرىسىدىكى خەۋەرلەر سەۋەبىدىن دۇنيا مىقياسىدا قاتتىق تەكشۈرۈشكە دۇچ كەلدى.
ئىنسان ھەقلىرى تەشكىلاتلىرىنىڭ سانلىق مەلۇماتلىرىغا قارىغاندا، بىر مىليوندىن ئارتۇق ئۇيغۇر خىتاينىڭ «قايتا تەربىيەلەش لاگېرلىرى» دەپ ئاتايدىغان لاگېرلىرىغا قامالغان. بەزى تۇتقۇنلارنىڭ مەجبۇرىي ئەمگەككە سېلىنغانلىقى، بۇنىڭ ئىچىدە شىنجاڭنىڭ پەمىدۇر ئېتىزلىرىمۇ بار ئىكەنلىكى توغرىسىدىكى دەۋالار ئوتتۇرىغا چىقتى.
BBC يېقىندا ئۆتكەن 16 يىلدا رايوننىڭ پەمىدۇر ئىشلەپچىقىرىشىدا مەجبۇرىي ئەمگەككە ئۇچرىغانلىقىنى ياكى ئۇنىڭغا شاھىت بولغانلىقىنى دوكلات قىلغان 14 كىشى بىلەن سۆھبەتلەشتى. بىر سابىق تۇتقۇن تەخەللۇس بىلەن سۆز قىلىپ، ئىشچىلارنىڭ كۈندىلىك 650 كىلوگرامغىچە بولغان نورمىنى تولدۇرۇشى تەلەپ قىلىنىدىغانلىقىنى، ئۇنداق قىلمىغانلارنىڭ جازالىنىدىغانلىقىنى ئىلگىرى سۈردى.
BBC مۇنداق دېدى: «بۇ مەلۇماتلارنى دەلىللەش تەس، ئەمما ئۇلار ئىزچىل بولۇپ، 2022-يىلدىكى ب د ت دوكلاتىدىكى دەلىللەرنى ئەكس ئەتتۈرىدۇ، بۇ دوكلاتتا شىنجاڭدىكى تۇتۇپ تۇرۇش مەركەزلىرىدە قىيناش ۋە مەجبۇرىي ئەمگەككە سېلىش ئەھۋالى بايان قىلىنغان».
BBC دۇنيانىڭ ھەرقايسى جايلىرىدىكى توشۇش سانلىق مەلۇماتلىرىنى بىرلەشتۈرۈپ، شىنجاڭدىكى كۆپ قىسىم پەمىدۇرلارنىڭ قانداق قىلىپ ياۋروپاغا يەتكۈزۈلىدىغانلىقىنى بايقىدى -- پويىز ئارقىلىق قازاقىستان، ئەزەربەيجان ۋە گرۇزىيە ئارقىلىق ئىتالىيەگە يەتكۈزۈلىدۇ.
Tesco ۋە Rewe قاتارلىق بەزى پارچە سېتىش دۇكانلىرى تەمىنلەشنى توختىتىش ياكى مەھسۇلاتلارنى قايتۇرۇۋېلىش ئارقىلىق جاۋاب قايتۇردى، Waitrose، Morrisons ۋە Edeka قاتارلىق باشقىلار بۇ نەتىجىلەرگە قارشى چىقىپ، ئۆزلىرىنىڭ سىناقلىرىنى ئېلىپ باردى، بۇ سىناقلار بولسا بۇ دەۋالارغا زىت ئىدى. Lidl شىركىتى 2023-يىلى گېرمانىيەدە تەمىنلەش مەسىلىسى سەۋەبىدىن قىسقا ۋاقىت ئىچىدە سېتىلغان بىر مەھسۇلاتتا جۇڭگو پەمىدۇرى ئىشلىتىلگەنلىكىنى جەزملەشتۈردى.
ئىتالىيەنىڭ چوڭ تىپتىكى پەمىدۇر پىششىقلاپ ئىشلەش شىركىتى ئانتونىيو پېتتىنىڭ مەنبە تېپىش ئۇسۇللىرى توغرىسىدا سوئاللار ئوتتۇرىغا قويۇلدى. توشۇش خاتىرىلىرىدە كۆرسىتىلىشىچە، بۇ شىركەت 2020-يىلدىن 2023-يىلغىچە بولغان ئارىلىقتا شىنجاڭ گۈەننوڭ ۋە ئۇنىڭ تارماق شىركەتلىرىدىن 36 مىليون كىلوگرامدىن ئارتۇق پەمىدۇر قىيامى تاپشۇرۇۋالغان. شىنجاڭ گۈەننوڭ دۇنيادىكى پەمىدۇرنىڭ مۇھىم بىر قىسمىنى ئىشلەپچىقىرىدىغان جۇڭگودىكى ئاساسلىق تەمىنلىگۈچى.
2021-يىلى، پېتتى گۇرۇھىنىڭ زاۋۇتلىرىنىڭ بىرى ئالدامچىلىق بىلەن گۇمانلىنىپ، ئىتالىيە ھەربىي ساقچىلىرى تەرىپىدىن باستۇرۇپ كىرىلدى. ئىتالىيە مەتبۇئاتلىرى خىتاي ۋە باشقا چەتئەل پەمىدۇرلىرىنىڭ ئىتالىيەلىك دەپ قارىلىپ قويۇلغانلىقىنى خەۋەر قىلدى. بۇ باستۇرۇپ كىرىلگەندىن بىر يىل كېيىن، بۇ دېلو سوتسىز ئاخىرلاشتى.
BBC مۇخبىرى پېتتى زاۋۇتىغا يوشۇرۇن زىيارەت قىلغاندا، 2023-يىلى 8-ئايدا شىنجاڭ گۈەننوڭدىن كەلگەن پەمىدۇر قىيامى بار دەپ بەلگە قويۇلغان باكلارنىڭ سىنغا ئېلىنغانلىقىنى كۆرسەتتى. پېتتى يېقىندا شىنجاڭ گۈەننوڭدىن سېتىۋالغانلىقىنى رەت قىلىپ، ئەڭ ئاخىرقى زاكازنىڭ 2020-يىلى ئىكەنلىكىنى ئېيتتى. بۇ شىركەت پەمىدۇر قىيامىنى شىنجاڭ گۈەننوڭ بىلەن ئالاقىسى بار باجۇ قىزىل مېۋىسىدىن سېتىۋالغانلىقىنى ئېتىراپ قىلدى، ئەمما جۇڭگو پەمىدۇر مەھسۇلاتلىرىنى ئىمپورت قىلىشنى توختىتىدىغانلىقىنى ۋە تەمىنلەش زەنجىرىنى نازارەت قىلىشنى كۈچەيتىدىغانلىقىنى بىلدۈردى.
پېتتى شىركىتىنىڭ باياناتچىسى BBC غا بۇ شىركەت «مەجبۇرىي ئەمگەك بىلەن شۇغۇللانمىغان» دېدى. قانداقلا بولمىسۇن، تەكشۈرۈشتە، باجۇ قىزىل مېۋىسىنىڭ شىنجاڭ گۇەننوڭ بىلەن تېلېفون نومۇرى ئورتاق ئىكەنلىكى، شۇنداقلا باشقا دەلىللەر، جۈملىدىن توشۇش سانلىق مەلۇماتلىرىنى تەھلىل قىلىش ئارقىلىق باجۇنىڭ ئۇنىڭ شىركەت ئىكەنلىكىنى ئىسپاتلايدىغانلىقى بايقالدى.
پېتتىنىڭ باياناتچىسى يەنە مۇنداق دېدى: «كەلگۈسىدە بىز جۇڭگودىن پەمىدۇر مەھسۇلاتلىرىنى ئىمپورت قىلمايمىز ۋە ئىنسان ۋە ئىشچىلارنىڭ ھەق-ھوقۇقلىرىغا رىئايە قىلىنىشىغا كاپالەتلىك قىلىش ئۈچۈن تەمىنلىگۈچىلەرنى نازارەت قىلىشنى كۈچەيتىمىز».
ئامېرىكا شىنجاڭنىڭ بارلىق ئېكسپورت مەھسۇلاتلىرىنى چەكلەش ئۈچۈن قاتتىق قانۇن چىقاردى، ياۋروپا ۋە ئەنگلىيە بولسا يۇمشاق ئۇسۇل قوللىنىپ، شىركەتلەرنىڭ تەمىنلەش زەنجىرىدە مەجبۇرىي ئەمگەكنىڭ ئىشلىتىلمەسلىكىگە كاپالەتلىك قىلىش ئۈچۈن ئۆزىنى-ئۆزى تەڭشەش ھوقۇقىغا ئېرىشتى.
بۇ نەتىجىلەر كۈچلۈك ئىز قوغلاش سىستېمىسىنىڭ مۇھىملىقىنى ۋە دۇنياۋى تەمىنلەش زەنجىرىدە ئاشكارىلىقنى ساقلاشتىكى خىرىسلارنى تەكىتلەيدۇ. ياۋروپا ئىتتىپاقى تەمىنلەش زەنجىرىدە مەجبۇرىي ئەمگەككە قاتتىق قائىدىلەرنى يولغا قويغانلىقتىن، ئەنگلىيەنىڭ ئۆزىنى تەڭشەشكە تايىنىشى تېخىمۇ قاتتىق تەكشۈرۈشكە دۇچ كېلىشى مۇمكىن.
ئېلان قىلىنغان ۋاقىت: 2025-يىلى 11-ئاينىڭ 5-كۈنى